ခွေးကိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့လျှင် (First Aid for Dog Bites)
Quick Summary
ခွေးကိုက်ခံရလျှင် သေးငယ်သော ခြစ်ရာဖြစ်စေကာမူ ခွေးရူးပြန်ရောဂါ အန္တရာယ်ရှိပါသည်။ "ဆေးခန်းရောက်မှ ဆေးမည်" ဟု လုံးဝ မတွေးပါနှင့်။ ကိုက်ခံရချင်းချင်း ဒဏ်ရာကို ဆပ်ပြာနှင့် ရေများများလောင်းချ၍ အနည်းဆုံး ၁၅ မိနစ်ခန့် ချက်ချင်းဆေးကြောပါ။ ထို့နောက် ဆေးဝါရည်လိမ်းပြီး ဆေးရုံသို့သွားကာ ခွေးရူးပြန်နှင့် မေးခိုင်ကာကွယ်ဆေး မဖြစ်မနေ ထိုးပါ။
Steps
ရေနှင့် ဆပ်ပြာဖြင့် ချက်ချင်းဆေးပါ (Wash Immediately with Soap and Water)- "ဆေးခန်းရောက်မှ" ဟု လုံးဝ မတွေးပါနှင့်။ ကိုက်ခံရ/ခြစ်မိခံရချင်းချင်း ဒဏ်ရာကို ပိုက်ခေါင်းဖွင့်ရေ (သို့) ရေများများလောင်းချပြီး ဆပ်ပြာဖြင့် အနည်းဆုံး ၁၅ မိနစ်ခန့် သေချာစွာ ပွတ်တိုက်ဆေးကြောပါ။ ဤသည်မှာ ခွေးရူးပြန်ရောဂါပိုးကို ဖယ်ရှားရန် အရေးအကြီးဆုံး ပထမအဆင့်ဖြစ်သည်။
ဆေးဝါရည် လိမ်းပါ (Apply Antiseptic)- ရေ ၁၅ မိနစ်ခန့် ဆေးကြောပြီးနောက် ဒဏ်ရာကို သန့်စင်သောအဝတ်ဖြင့် ဖွဖွသုတ်ပါ။ ထို့နောက် (ဝယ်ယူရရှိနိုင်ပါက) ဘီတာဒင်းကဲ့သို့သော ပိုဗီဒုန်းအိုင်အိုဒင်း (Povidone-iodine / ဆေးဝါရည်) ကို ဒဏ်ရာပေါ်သို့ လိမ်းပေးပါ။ (အခြား ပြင်းထန်သော အရေပြားလောင်စေသည့် ပစ္စည်းများ မလိမ်းရ)။
သွေးတိတ်အောင်ဖိပြီး ဖုံးအုပ်ပါ (Control Bleeding and Cover)- သွေးထွက်နေသေးပါက သန့်ရှင်းသော ပိတ်စ သို့မဟုတ် ပတ်တီးဖြင့် တိုက်ရိုက်ဖိထားပေးပါ။ သွေးတိတ်သွားပါက သန့်ရှင်းခြောက်သွေ့သော ပတ်တီးစဖြင့် အနာကို ဖွဖွဖုံးအုပ်ထားပါ။ ဒဏ်ရာကို လေမဝင်နိုင်လောက်အောင် တင်းကျပ်စွာ စည်းနှောင်ခြင်း လုံးဝ မလုပ်ရ။
ကာကွယ်ဆေးထိုးရန် ဆေးခန်းသွားပါ (Seek Medical Care and Vaccines)- ဒဏ်ရာကို မိမိသဘောဖြင့် အိမ်တွင် ချုပ်ခြင်း လုံးဝ မလုပ်ရပါ (ဆရာဝန်သာ ဆုံးဖြတ်ရမည်)။ အိမ်တွင်းသူနာပြုစုပြီးသည်နှင့် ခွေးရူးပြန်ကာကွယ်ဆေး နှင့် မေးခိုင်ကာကွယ်ဆေး ထိုးရန် နီးစပ်ရာ ဆေးရုံ/ဆေးခန်းသို့ ချက်ချင်းသွားရောက် ပြသပါ။
Do's and Don'ts
ပြုလုပ်ရန် (Do's)
- ကိုက်ခံရ/ခြစ်မိခံရချင်းချင်း ဒဏ်ရာကို ရေများများ သို့မဟုတ် ပိုက်ခေါင်းရေအောက်တွင် ဆပ်ပြာဖြင့် အနည်းဆုံး ၁၅ မိနစ်ခန့် ချက်ချင်းဆေးကြောပါ။
- ရေဆေးပြီးနောက် ဆေးဝါရည် (Povidone iodine) လိမ်းပေးပါ။
- သွေးထွက်နေပါက သန့်ရှင်းသော ပတ်တီး/အဝတ်စဖြင့် တိုက်ရိုက်ဖိထားပါ။
- သန့်ရှင်းသော ပတ်တီး/ဂွမ်းစဖြင့် ဒဏ်ရာကို ဖုံးအုပ်ပြီး သန့်ရှင်းခြောက်သွေ့အောင်ထားပါ။
- ခွေးရူးပြန်ကာကွယ်ဆေး မဖြစ်မနေ ထိုးပါ။
- မေးခိုင်ကာကွယ်ဆေး ထိုးပါ။
ရှောင်ကြဉ်ရန် (Don'ts)
- "ဆေးခန်းရောက်မှ" အနာကို ဆေးကြောမည်ဟု လုံးဝ မတွေးပါနှင့်။ ချက်ချင်းဆေးကြောခြင်းကသာ အသက်ကို ကယ်တင်နိုင်ပါသည်။
- ဒဏ်ရာပေါ်တွင် အရေပြားကို ထိခိုက်/လောင်ကျွမ်းစေသော ပစ္စည်းများ (ဥပမာ - ငရုတ်သီး၊ ဆေးရွက်ကြီး၊ အက်စစ်) လုံးဝ မလိမ်းပါနှင့်။
- ဒဏ်ရာကို မိမိသဘောဖြင့် ချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် တင်းကျပ်စွာ စည်းနှောင်ခြင်း မလုပ်ပါနှင့် (ဆရာဝန်သာ ဆုံးဖြတ်ရမည်)။
- သေးငယ်သော ကိုက်ရာများ သို့မဟုတ် ခြစ်ရာများကို "ကိစ္စမရှိပါဘူး" ဟု လျစ်လျူရှုမထားပါနှင့် (သေးငယ်သော ခြစ်ရာသည်ပင် ခွေးရူးပြန်ရောဂါ ဖြစ်စေနိုင်သည်)။
Conclusion / Final Advice
ခွေး၊ ကြောင်၊ မျောက် စသည့် တိရစ္ဆာန်များ ကိုက်ခံရလျှင် "ဆပ်ပြာဖြင့် ရေ ၁၅ မိနစ် ဆေးကြောခြင်း" သည် ခွေးရူးပြန်ရောဂါပိုးကို သေစေနိုင်သော အစွမ်းထက်ဆုံးနှင့် အရေးအကြီးဆုံး လက်နက်ဖြစ်သည်။ သွေးထွက်နည်းသည်ဖြစ်စေ၊ များသည်ဖြစ်စေ ရေအရင်ဆေးပါ။ ထို့နောက် ရောဂါလက္ခဏာပေါ်လာသည်အထိ မစောင့်ဘဲ ဆေးရုံသို့ ချက်ချင်းသွား၍ ကာကွယ်ဆေး အကြိမ်ပြည့် ထိုးနှံခြင်းကသာ အသက်အန္တရာယ်ကို ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ကာကွယ်ပေးနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။