အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့ခြင်း (Choking)
Quick Summary
လူနာသည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့နေပါက ချောင်းဆိုးရန် အားပေးပါ။ အသံမထွက်နိုင်တော့ပါက ကျောရိုက်ခြင်း (Back blows) ၅ ချက် နှင့် ဝမ်းဗိုက်ကို ပင့်တွန်းခြင်း (Heimlich maneuver) ၅ ချက်ကို တစ်လှည့်စီ ပြုလုပ်ပါ။ လူနာ သတိလစ်သွားပါက CPR ချက်ချင်းစတင်ပါ။ (မှတ်ချက် - ကိုယ်ဝန်ဆောင်နှင့် ၁ နှစ်အောက် ကလေးများအတွက် ဝမ်းဗိုက်မဖိရ)။
Steps
ချောင်းဆိုးရန် အားပေးပါ (Encourage Coughing) - လူနာက အသက်ရှူနိုင်သေးပြီး အားထည့်၍ ချောင်းဆိုးနိုင်ပါက ကျောကို မရိုက်ပါနှင့်။ ချောင်းဆိုးထုတ်ခြင်းသည် အထိရောက်ဆုံးနည်းလမ်း ဖြစ်သောကြောင့် ဆက်လက် ချောင်းဆိုးရန်သာ အားပေးပါ။
ကျောဖက်ပုခုံးကြား ရိုက်ပေးပါ (Back Blows) - ချောင်းဆိုး၍ မရတော့ပါက (သို့မဟုတ်) အသံမထွက်နိုင်တော့ပါက လူနာကို ရှေ့သို့ အနည်းငယ် ကိုင်းခိုင်းပါ။ ထို့နောက် လက်ဝါးစောင်း (Heel of hand) ဖြင့် လူနာ၏ ပုခုံးနှစ်ဖက်ကြား ကျောပြင်ကို ပြင်းပြင်းနှင့် မြန်မြန် ၅ ချက် ဆက်တိုက် ရိုက်ပေးပါ။
ဝမ်းဗိုက်ကို ပင့်တွန်းပါ (Heimlich Maneuver) - ကျောရိုက်ခြင်း မအောင်မြင်ပါက လူနာ၏ အနောက်တည့်တည့်မှ ရပ်ပါ။ လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ခါးကို ဖက်လိုက်ပါ။ လက်သီးဆုပ်၍ ချက်အထက်နားတွင် ထားပြီး ကျန်လက်တစ်ဖက်ဖြင့် လက်သီးကို အုပ်ကိုင်ကာ အတွင်းဘက်နှင့် အပေါ်ဘက်သို့ ခပ်ပြင်းပြင်း ၅ ချက် ပင့်တွန်းပါ။ (ပစ္စည်းထွက်မကျမချင်း ကျောရိုက် ၅ ချက်၊ ဗိုက်တွန်း ၅ ချက် တလှည့်စီ လုပ်ပါ)။
သတိလစ်လျှင် CPR လုပ်ပါ (CPR if Unconscious) - အကယ်၍ လူနာသည် သတိလစ်သွားပါက ကြမ်းပြင်ပေါ်သို့ ဖြည်းညှင်းစွာ ချပေးပါ။ အရေးပေါ်ကား (၁၉၂) ခေါ်ပြီး အသက်ကယ်လုပ်ငန်းစဉ် CPR (ရင်ဘတ်ဖိခြင်း) ကို ချက်ချင်း စတင်ပါ။ ပါးစပ်ထဲတွင် ပစ္စည်းကို မြင်ရမှသာ ဖယ်ရှားပါ။ စမ်းတဝါးဝါး နှိုက်ခြင်းမပြုရ။
Do's and Don'ts
ပြုလုပ်ရန် (Do's)
- လူနာကို အားပါပါ ချောင်းဆိုးရန် အားပေးပါ။
- အသံမထွက်နိုင်မှသာ ကျောရိုက်ခြင်း (၅) ချက်နှင့် ဝမ်းဗိုက်တွန်းခြင်း (၅) ချက်ကို တလှည့်စီ လုပ်ပါ။
- အသက် ၁ နှစ်အောက် ကလေးများအတွက် ဝမ်းဗိုက်မတွန်းဘဲ ရင်ဘတ်ကိုသာ လက်ချောင်းဖြင့် ဖိတွန်းပေးပါ (Chest Thrusts)။
- ကိုယ်ဝန်ဆောင်များအတွက် ဝမ်းဗိုက်အစား ရင်ဘတ်အလယ်ကို ဖက်၍ တွန်းပေးပါ။
- လူနာ သတိလစ်သွားပါက CPR ချက်ချင်း စလုပ်ပါ။
ရှောင်ကြဉ်ရန် (Don'ts)
- လူနာ ကောင်းစွာ ချောင်းဆိုးနိုင်နေစဉ် ကျောကို မရိုက်ရ (ပစ္စည်း ပိုဝင်သွားတတ်သည်)။
- အသက် ၁ နှစ်အောက် ကလေးငယ်များကို Heimlich (ဝမ်းဗိုက်တွန်းနည်း) လုံးဝ မသုံးရ (ကလီစာများ ပျက်စီးနိုင်သည်)။
- ပါးစပ်ထဲသို့ မမြင်ရဘဲ မျက်စိမှိတ်၍ လက်ချောင်းထိုးသွင်းခြင်း (Blind finger sweep) မလုပ်ရ။
- လူနာ သတိလစ်သွားသည်အထိ မတ်တတ်ရပ်အနေအထားဖြင့် မထားရ။
Conclusion / Final Advice
အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့ခြင်းသည် စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း အသက်အန္တရာယ် ပေးနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် "ကျော ၅ ချက်၊ ဗိုက် ၅ ချက်" နည်းလမ်းကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုပါ။ အထူးသတိပြုရန်မှာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နှင့် ၁ နှစ်အောက် ကလေးငယ်များတွင် ဝမ်းဗိုက်ကို မဖိဘဲ ရင်ဘတ်ကိုသာ ဖိတွန်းပေးရမည်ကို မမေ့ပါနှင့်။